"Ester bazalı" yazanda hamı güvənir. Amma hansı ester?

Yağ qutusunun üstündə "ester bazalı" yazısını görüb arxayınlaşdınızsa — bu yazı tam sizin üçündür.

Çünki bütün esterlər eyni deyil. Avtomobil bazarında iki fərqli ester növü mövcuddur: Diester və Polyol Ester. Görünüşdə oxşar, kimyəvi quruluşda isə tamamilə ayrı dünyalar.

BİR MOLEKUL FƏRQİ — BÖYÜK BİR NƏTİCƏ

Diester iki karboksil qrupu olan turşuların spirtlə birləşməsindən alınır. Kimyəvi quruluşunda 2 efir bağı var. Bu onun həm üstünlüyü, həm də hüdudu deməkdir.

Polyol Ester isə çoxlu hidroksil qrupu olan spirtlərdən hazırlanır. Quruluşunda 3–4 efir bağı mövcuddur. Bu əlavə bağlar sadəcə rəqəm deyil — molekulun davranışını kökündən dəyişdirir.

GÜNDƏLİK HƏYATDA BU NƏ DEMƏKDİR?

Bakı yayını düşünün. Tıxac, avtomobildə kondisioner işləyir. Mühərrik 90–100 dərəcəyə yaxınlaşır. Diester bu temperaturda işləyir — amma kimyəvi sabitliyi 180 dərəcə civarında kimyəvi quruluşu parçalanmağa başlayır.

Polyol Ester isə 220 dərəcə və üzərində eyni quruluşunu qoruyur. Siz tıxacda oturub musiqiyə qulaq asırsınız — o isə içəridə öz işini görür.

İndi qışı düşünün. Mənfi 15 dərəcəli soyuq bir səhər. Mühərriki işə salırsınız. Diester bu anda axmağa başlayır — amma bir qədər gecikir. Polyol Ester isə mənfi 40 dərəcədə belə, ilk saniyədən axır. Mühərrikin ən həssas olduğu an — start məqamı tam qorunmuş olur.

NƏM VƏ BENZİN PROBLEMİ

Azərbaycanda bir çox sürücü qısa məsafələr üçün maşın işlədir. Bu o deməkdir ki, mühərrik tam qızmır, içəridə nəm toplanır, bəzən isə benzin yağa qarışır.

Diester nəmlə təmasda turşulaşmağa meyllidir. Benzin seyrəltməsinə qarşı müqaviməti isə orta səviyyədədir.

Polyol Ester bu iki şəraiti sanki görmür. Hidrolizə — yəni su ilə kimyəvi parçalanmaya — qarşı üstün müqaviməti var. Benzin qarışsa belə, kimyəvi quruluşunu saxlayır.

METAL SƏTHİNƏ YAPIŞMA

Yağın az danışılan, amma çox vacib bir xüsusiyyəti var: adsorbsiya — yəni metal səthinə yapışma qabiliyyəti.

Mühərrik söndürüldükdən sonra yağ aşağı axır. Ertəsi gün işə salarkən ilk 2–3 saniyə quru sürtünmə yaranır. Polyol Esterin metal səthinə yapışma qabiliyyəti o qədər yüksəkdir ki, mühərrik söndükdən sonra belə yağ pərdəsi qalır. Bu ilk saniyələr — mühərrikin ən az qorunduğu anlardır — Polyol Esterdə isə qorunma kəsilmir.

QISA MÜQAYİSƏ

Efir bağı
Diester: 2
Polyol Ester: 3–4

Termal sabitlik
Diester: ~180°C
Polyol Ester: ~220°C+

Soyuqda axıcılıq
Diester: Yaxşı
Polyol Ester: Əla (-40°C)

Nəmə davamlılıq
Diester: Orta
Polyol Ester: Yüksək

Benzin seyrəltməsinə müqavimət
Diester: Orta
Polyol Ester: Güclü

Metal yapışması
Diester: Yaxşı
Polyol Ester: Əla

NƏTİCƏ

Diester pis yağ deyil. Sabit şəraitdə, mülayim iqlimlərdə, qısa dayanmalar olmayan istifadədə öz işini görür. Amma Bakı nəqliyyatı, qısa şəhər məsafələri — bu şərait üçün Polyol Ester daha güclü cavabdır.

Mühərrikiniz hər gün işləyir. Hansı esterin istifadə edildiyini bilmək — ən sadə, ən ucuz qoruma qərarıdır.